Анықтама · 4 минут оқу
ЖТСМ дегеніміз не және ол неге күндік мөлшерлемеден жоғары
Микрокредит жарнамасында сіз «күніне 0,01%» дегенді көресіз, ал шартта сол цифрдың жанында басқасы тұр — ЖТСМ. Айырмашылық қайдан шығатынын және шын мәнінде қай мөлшерлеме ақшаның құнын көрсететінін талдаймыз.
Қысқаша
ЖТСМ — жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі. Бұл бір жылға келтірілген және «жалаң» пайызды ғана емес, шарт бойынша барлық міндетті төлемдерді ескеріп есептелген микрокредиттің құны. Есептеу әдістемесін уәкілетті орган белгілейді және ол банктер мен микроқаржы ұйымдары үшін бірдей — дәл сондықтан ЖТСМ бойынша ұсыныстарды адал салыстыруға болады, ал күндік мөлшерлеме бойынша болмайды.
ЖТСМ неге «күндік мөлшерлеме × 365» емес
Екі себеп бар.
Біріншісі — күрделі пайызды ескеріп бір жылға келтіру. Жылдық мөлшерлеме микрокредит жыл бойы қайта жаңартылып, есептелген сыйақы борыш сомасына қосылып отырғандай есептеледі. Сондықтан 365-ке жай көбейту тиімді мөлшерлемеден сәл кіші сан береді.
Екіншісі — ЖТСМ-ге барлық міндетті төлемдер кіреді. Егер шарт бойынша сіз аударым, сақтандыру немесе қызмет көрсету үшін комиссия төлеуге міндетті болсаңыз, олар да есепке кіреді. Нөлдік мөлшерлемесі және міндетті комиссиясы бар микрокредит көрінгеннен қымбат болып шығады, ал ЖТСМ мұны көрсетеді. Дәл осындай салыстырымдылық үшін бұл мөлшерлеме енгізілген.
Біздің шарттарымыздағы мысал
Бірінші микрокредитті алайық: 21 күнге 60 000 ₸, мөлшерлеме күніне 0,01%.
- Сыйақы: 60 000 × 0,0001 × 21 = 126 ₸.
- Қайтаруға: 60 000 + 126 = 60 126 ₸.
- Жылдық мәнде күніне 0,01% мөлшерлемесі шамамен 3,7% ЖТСМ береді.
Бізде міндетті комиссиялар жоқ, сондықтан мұндағы ЖТСМ тек сыйақымен айқындалады. Егер микрокредитке, мысалы, 1 000 ₸ комиссия қоса берілсе, күндік мөлшерлеме сол күйінде қалса да, ЖТСМ еселеп өсер еді.
Қысқа микрокредиттерде ЖТСМ неге қорқынышты көрінеді
Жылдық мөлшерлеме — «ақшаны жыл бойы пайдалансаңыз, қанша төлер едіңіз» деген сұраққа жауап. Микрокредитті екі-үш аптаға алады, сондықтан нақты артық төлем жүздеген теңгемен өлшенеді, ал жылдық болжам — ондаған пайызбен және одан да көппен.
Осыдан практикалық ереже шығады: ЖТСМ ұсыныстарды салыстыру үшін, ал қайтару сомасы — бюджетті жоспарлау үшін қажет. Шартқа қол қоймас бұрын екі цифрға да қараңыз: біріншісі «бұл нарық бойынша қымбат па» деген сұраққа жауап береді, екіншісі — «мен мұны уақытында қайтара аламын ба» деген сұраққа.
ЖТСМ-ді өзің қалай есептеуге болады
Нақты формуланы уәкілетті орган белгілейді және ол мектептегіден күрделірек: онда мерзім ғана емес, төлемдер күнтізбесі де ескеріледі. Бірақ соңында бір төлемі бар қысқа микрокредит үшін бағалау жасап, ол шарттағы цифрдан еселеп ерекшеленбейтінін тексеруге болады.
Логикасы мынадай: күндік мөлшерлемені аламыз, оны бірге қосамыз және 365 дәрежесіне көтереміз — микрокредитті үнемі қайта жасасқанда борыш жыл ішінде неше есе өсер еді, соны аламыз. Күніне 0,01% үшін бұл 1,0001-дің 365 дәрежесі, яғни шамамен 1,037, — осыдан ЖТСМ шамамен 3,7%. Егер шартта сіздің бағалауыңыздан еселеп ерекшеленетін цифр тұрса, есепке тағы бірдеңе кіреді дегенді білдіреді: комиссия, сақтандыру немесе қызмет көрсету ақысы. Мұнысы нақты не екенін сұрауға негіз.
Ұсыныстарды салыстырғандағы үш қате
- Күндік мөлшерлемені жылдықпен салыстыру. «Күніне 0,5%» және «жылына 40%» — салыстыруға келмейтін шамалар: біріншісі жылдық мәнде жүздеген пайыз береді. Бір негізге келтіріңіз, ЖТСМ дәл осы үшін ойлап табылған.
- Тек мөлшерлемеге қарап, міндетті төлемдерге қарамау. Нөлдік мөлшерлемесі және міндетті комиссиясы бар ұсыныс комиссиясыз адал пайыздан қымбат болып шығуы мүмкін. Мөлшерлеме мен ЖТСМ арасындағы айырмашылық — дәл комиссияларда жасырылған нәрсе.
- Мерзімді елемеу. Бірдей мөлшерлемемен 7 және 30 күнге берілген бір микрокредит бірдей ЖТСМ кезінде теңгемен әртүрлі артық төлем береді. Жылдық мөлшерлеме «қымбат па» деген сұраққа жауап береді, қайтару сомасы — «шамам жете ме» дегенге.
Егер ЖТСМ еш жерде көрсетілмесе
Микрокредит шарттарын ашуға қойылатын талаптарды және шағымдарды қарау тәртібін ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі белгілейді — қолданыстағы шекті мәндер де сонда жарияланады.
Жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі шартта міндетті түрде көрсетілуге тиіс. Егер ол мәтінде де, кредитор сайтындағы шарттар туралы ақпаратта да болмаса, бұл өзі белгі: микрокредиттің толық құнын өз бетіңізше және кейін есептеуді ұсынып отыр. Цифрды қол қоюға дейін талап етіңіз — қол қойылғаннан кейін дауласатын ештеңе болмайды.
Бізде шарттар мен есептеу мысалы жеке ақпаратты ашу бетіне шығарылған, ал сіздің параметрлеріңіз бойынша қайтару сомасы өтінім беруге дейін калькуляторда көрінеді.
Мұны қалай пайдалану керек
- Екі ұсынысты салыстырғанда күндік пайызға емес, ЖТСМ-ге қараңыз.
- Міндетті комиссиялар мен сақтандырулар бар-жоғын тексеріңіз: олар дәл мөлшерлеме мен ЖТСМ арасындағы айырмашылықта жасырылады.
- Қайтару сомасын бөлек есептеп, ол қажетті күнге бюджетіңізге сыятынына көз жеткізіңіз.