Анықтама · 6 минут оқу
БКБ-дан кредиттік есепті қалай алуға болады және онда нені қарау керек
Кредиттік тарих — бұл «қара тізім» де, тұлғаңызға берілген баға да емес. Бұл нақты үзінді көшірме: сізде қандай міндеттемелер болды, олар бойынша қалай төледіңіз және сізбен кім қызығушылық танытты. Оны қайдан алуға болатынын және онда не маңызды екенін талдаймыз.
Кредиттік есеп дегеніміз не
Кредиттік бюролар сіздің міндеттемелеріңіз туралы деректерді банктерден, микроқаржы ұйымдарынан және басқа кредиторлардан жинайды. Қазақстанда олар бірнешеу: ең ірі жекеменшік — «Бірінші кредиттік бюро» (БКБ), сондай-ақ Мемлекеттік кредиттік бюро жұмыс істейді. Олардағы деректер жиынтығы қиылысады, бірақ әрқашан сәйкес келе бермейді: әртүрлі кредиторлар ақпаратты әртүрлі бюроларға береді.
Өзің туралы есеп алу құқығы заңмен бекітілген, және жылына жүгінулердің бір бөлігі тегін. Тегін сұратулардың өзекті саны мен тарифтерді тікелей бюродан нақтылаңыз — бұл қағидалар мезгіл-мезгіл өзгереді.
Қайдан алуға болады
- Кредиттік бюроның сайтында — мысалы, Бірінші кредиттік бюрода. Электрондық цифрлық қолтаңба немесе бюро ұсынатын басқа тәсілмен жеке басты растау қажет болады.
- Электрондық үкімет порталы арқылы. Кредиттік есеп беру қызметі eGov жеке кабинетінде қолжетімді.
- Банктің мобильді қосымшасында. Кейбір банктер есепті немесе кредиттік рейтингті жеке сервис ретінде көрсетеді.
Жеке куәліктің фотосын мессенджерге жіберуді сұрайтын делдалдар арқылы есепке тапсырыс бермеңіз. Есеп — қаржыңыз туралы толық деректері бар құжат, оны тек өзіңіз ашқан ресми ресурстарда алу керек.
Есепте нені қарау керек
Қолданыстағы міндеттемелер
Жабылмаған барлық шарттардың тізімі: сомасы, борыш қалдығы, айлық төлем, берілген күні. Ең алдымен тексеретін нәрсе — мұнда сіз алмаған нәрсенің жоқ екені. Есебіңіздегі бөгде шарт — бюроға және кредиторға дереу жүгінуге негіз.
Төлемдер тарихы және мерзімі өткен берешек
Негізгі бөлім. Мерзімі өткен берешектің өзі емес, оның ұзақтығы мен ескілігі маңызды. Екі жыл бұрынғы бірнеше күндік кешігу мен ағымдағы үш айлық мерзімі өткен берешек — түбегейлі әртүрлі тарих. Бөлек қараңыз: мерзімі өткен берешек жабылған ба — жабылу белгісі бар өтелген борыш кредитор үшін ашық тұрғаннан мүлдем басқаша көрінеді.
Бұл қалай оқылатынын түсіну үшін бір жолды талдайық. Айталық, есепте 3 ақпанда берілген 90 000 ₸ микрокредит және 11 сәуірде жабылған 34 күндік мерзімі өткен берешек белгісі тұр. Кредитор нені көреді: сома шағын, кідіріс елеулі болған — бір айдан астам, — бірақ адам өндіріп алусыз, өзі есеп айырысқан, содан бері төрт ай жаңа бұзушылықсыз өтті. Жабылу белгісі жоқ дәл сол жол мүлдем басқаша оқылар еді: «қиындықты еңсерді» емес, «борыш ілініп тұр».
Осыдан практикалық қорытынды: мерзімі өткен берешек болып қойса, оны жабу және белгі алу фактінің өзі туралы дауласқаннан маңыздырақ.
Жабылған шарттар
Ұқыпты жабылған микрокредиттер — бұл плюс. Тарихтың мүлдем болмауы өзі минус емес, бірақ төлем тәртібіңізді растайтын да ештеңе жоқ: шешім басқа деректерге сүйеніп қабылданады.
Кредиторлардың сұратулары
Тарихыңызды кім және қашан сұратқаны көрінеді. Қысқа мерзімде көп сұрату адам бір мезгілде көп жерге өтінім беріп жатыр деген сигнал ретінде оқылады. Егер бұл сұратуларды сіз жасамаған болсаңыз — бұл анықтауға негіз.
Дербес деректер
Тегіңіздің, атыңыздың жазылуын, ЖСН-ді, мекенжай мен байланыстарды тексеріңіз. Дербес деректердегі қате кейде тарихтың бір бөлігі «тартылмауына» немесе керісінше, сіздің тарихыңызға бөгде тарихтың жабысуына әкеледі.
Қатені қалай даулау керек
- Бюроға ақпаратпен келіспеу туралы өтініш беріңіз — нысаны бюро сайтында бар.
- Растайтын құжаттарды қоса беріңіз: микрокредиттің жабылғаны туралы анықтама, төлем тапсырмасы, үзінді көшірме.
- Бюро ақпарат жеткізушіден — даулы деректерді берген кредитордан — растау сұратады.
- Тексеру қорытындысы бойынша жазба түзетіледі немесе қалдырылады, ал сізге жауап жіберіледі. Жауаппен келіспесеңіз, өтінішті уәкілетті органға жіберуге болады.
Қатар кредитордың өзіне де жазған мағыналы: көбіне дереккөз — дәл кредитор — жылдамырақ түзетеді, ал бюро өзгерісті артынан тартады.
Бір бюро ма, әлде бірнешеу ме
Қазақстанда кредиттік бюро бірнешеу, және олардағы деректер сәйкес келмейді: кредитор ақпаратты беруге міндетті, бірақ оны бірден барлық бюроға беруге міндетті емес. Сондықтан бір бюродан алынған есеп басқа бюро білетін микрокредитті көрсетпеуі мүмкін.
Практикалық қорытынды: егер сіз даулы жағдайды шешіп жатсаңыз — мысалы, банк бас тартады, ал сіз себебін түсінбейсіз — есепті бір жерден ғана алмаңыз. Егер жай ғана жылына бір рет өзіңізді тексеріп отырсаңыз, тарихыңыз толығырақ болатын бюро жеткілікті.
Кредиттік скоринг деген не және ол есептен несімен ерекшеленеді
Есеп — бұл фактілер: шарттар, сомалар, төлемдер. Скоринг — бюро немесе кредитор осы фактілер негізінде өз моделімен есептейтін балдық баға. Модельдер бәрінде әртүрлі, сондықтан бірыңғай «дұрыс» балл жоқ: бір жерде сізді жоғары, басқа жерде төмен бағалайды, және бұл қалыпты.
Балл динамика көрсеткіші ретінде пайдалы: мерзімі өткен берешекті жапқаннан кейін өссе — мінез-құлық жүйе тарапынан дұрыс оқылып жатыр. Оған үкім ретінде қарамаған жөн, шешімді бюро емес, кредитор қабылдайды.
Есеп қаншалықты жылдам жаңарады
Деректер бюроға бірден түспейді: кредитор оларды белгіленген мерзімде береді, ал бюро өңдейді. Микрокредитті өтеу мен жабылу белгісінің пайда болуы арасында әдетте уақыт өтеді. Сондықтан жабылу туралы анықтаманы бірден алып, сақтаған жөн — жазба жаңарғанша дәл сол фактіні растайды.
Осыдан әдеттегі жағдай туындайды: адам кеше микрокредитті өтеп, бүгін оны есепте қолданыстағы ретінде көреді. Бұл қате емес, жаңартудың кешігуі. Егер жазба орынды мерзім өткен соң да өзгермесе — бұл қате болып саналады, сонда жоғарыдағы даулау тәртібі бойынша әрекет етеді.
Егер кредиттік тарих мүлдем жоқ болса
Бос тарих — минус та, плюс те емес, деректердің болмауы. Бұл жағдайда скоринг өтінімдегі басқа мәліметтерге сүйенеді. Уақытында қайтарылған шағын микрокредит алғашқы жазба жасайды — әрі қарай тарих сізге жұмыс істейді. Дәл сондықтан бірінші микрокредит қалағаннан аз сомаға беріледі: бұл жеке сізге сенімсіздік емес, расталған мінез-құлықтың жоқтығы.
Есеп микрокредит бойынша шешімге қалай әсер етеді
Автоматты скоринг тарихқа үкім ретінде емес, факторлардың бірі ретінде қарайды. Ағымдағы өтелмеген мерзімі өткен берешек мүмкіндікті ең қатты төмендетеді; ескі және жабылғандары — әлдеқайда әлсіз. Бұл ретте бір өтінім бойынша бас тарту кейін жүгінуге кедергі емес: егер жағдай өзгерсе, шешім де өзгеруі мүмкін.
Біз кредиттік есепті тек сіздің келісіміңізбен сұратамыз — өтінім нысанында тиісті тармақ бар, онсыз өтінім жіберілмейді.
Алдын ала не істеген пайдалы
- Есепті жылына кемінде бір рет, ал ірі кредит алдында — міндетті түрде тексеру.
- Микрокредиттердің жабылғаны туралы анықтамаларды сақтау: бюродағы жазба жаңармаса, олар керек болады.
- Электрондық үкімет порталындағы микрокредиттер мен банктік қарыздарды ресімдеуден ерікті түрде бас тарту сервисі туралы білу — ол алаяқтар сіздің атыңызға ресімдеген кредиттерден қорғануға көмектеседі.